Бәхет кочагында

Танышу

Халидә, бәхет кошы тоткандай, очынып көне буе табын әзерләде. Кичке аш өч кеше өчен генә булса да, өстәл әллә ничә төрле салат, бәлеш, өчпочмаклардан сыгылып тора иде. Өстәлдәге сый-нигъмәтләргә тагын бер кабат күз йөгертеп чыкканнан соң хатын канәгать калып елмаеп куйды. Көне дә нинди бит аның! Ялгыз башы каңгырып йөргән улы Кәрим, ниһаять, өйләнергә җыена! Бүген кичке ашка кәләшен әнисе белән танышырга чакырган. «Син артык күп сорау биреп, уңайсыз хәлгә генә куйма, – дип кисәтеп тә куйды улы. – Энҗе бик оялчан кыз». Аптырата димени соң инде. Улының башлы-күзле булуы турында күптән хыяллана бит инде хатын. Яшьтәшләренең инде икешәр баласы бар. Кәрим исә, яраткан кешемне очратмадым әле, дип, ялгыз башы йөри бирә. Һәм менә, ниһаять, Аллаһы Тәгалә Халидәнең дә теләкләрен ишеткән бугай. Хатын духовканы сүндерде дә өс киемен алыштырырга бүлмәсенә кереп китте. 

Нәкъ сөйләшенгән вакытта ишектә кыңгырау чыңлады. Энҗене каршы алырга киткәндә, ачкычын онытып калдырган, күрәмсең, Кәрим. Халидә дулкынлануын басарга тырышып, ишеккә таба атлады. Улы артында оялып кына басып торган булачак киленен кочакларга дип үрелгән хатын кинәт караңгы упкынга тәгәрәгәндәй булды: Энҗе... кулсыз иде... Дөресрәге, ике кулының да терсәктән түбән өлеше юк иде кызның.

Халидәнең кичерешләре хакында күз карашы сөйләп торса да, югалып калуын сиздермәскә тырышты. Мөлаем гына исәнләшеп, кунакны табын артына чакырды. «Юк, моның булуы мөмкин түгел, – дип, эченнән генә фикер йөртте Халидә. – Аның бердәнбер улы гарип кызга өйләнә алмый. Бәлки, ул көн саен өйлән дип бәйләнгәнгә шулай шаяртмакчыдыр...»

Тәлинкәләрне тезеп чыккач, Халидә кызыксынулы карашын кунак кызга төбәде. Ничек ашый икән бу кыз? Тик Энҗе кымшанмыйча утыра бирде. «Кәримнең кашыктан ашатуын көтәдер», – дип уйлады Халидә.

– Син оялып торма, Энҗе, – дип кочып алды аны шулчак Кәрим. – Монда барысы да үз кешеләр. М-м-м... Шундый тәмле, әнием. Телеңне йотарлык.

– Рәхмәт, – диде кыз оялып кына. – Минем ашыйсым килми...

Табын артында сүз ялганып китмәде. Кәрим эшендәге яңалыклары, Энҗенең картиналар ясавы хакында сөйләде. Халидә исә ясалма елмаю белән баш кагып кына утырды.

Кыздан ни дә булса сораса, күңелендәге тетрәнүне сиздерермен дип курыкты. Кыз да артык ачылып китмәде. Халидәнең күңел кичерешен сүзсез дә аңлады булса кирәк.

Энҗене озаткан Кәрим ишектә күренүгә, ана бер-бер артлы сораулар яудыра башлады.

– Моны ничек аңларга инде, улым? Анаң белән шулай шаярырга ярый димени?

– Нинди шаяру, әни? Син ни сөйлисең?

– Соң, мин бит сине чынлап өйләнергә җыенган дип ышандым...

– Ә мин чынлап та өйләнәм.

– Кемгә? Гарип-горабагамы?

– Кешене алай рәнҗетергә хакың юк, әни. Син бит әле күп нәрсәне белмисең.

– Күргәне дә бик җиткән. – Халидә тавышын акрынайтырга тырышты. – Улым, ул гарип кыз белән ничек яшәргә җыенасың соң син? Гомер буе кулларыңда күтәреп, хатын-кыз эше эшләп яшәмәссең бит инде.

– Кирәк булса, эшләрмен дә. Кешегә эшләтер өчен түгел, йөрәк кушканга өйләнәләр... Мин яратам аны, әни...

– Әй улым, яши башлагач мәхәббәт онытыла ул. Ниндидер гарип кызны бәхетле итәр өчен корбан булуыңны теләмим мин. Үзең уйлап кара. Балагыз туды ди. Ул аны хәтта күтәрә дә алмаячак бит.

– Анысы инде синең мәшәкать түгел. Шуны гына әйт әле, әни: җаның бармы синең? Син һаман бөтен әйбердән дә файда гына эзлисең. Бер генә минутка үзеңне Энҗе урынына куеп кара. Яки мине... Әгәр кулсыз булып туган булсам, миннән дә баш тарткан булыр идеңме?

– Син ни сөйлисең, улым? Шул сүзләрне ишетер өчен берьялгызым үстердеммени соң сине?! Гомерем буе синең өчен яшәдем.

– Барысы өчен дә бик зур рәхмәт, әнием. Мин синең алдыңда мәңге бурычлы. Мин дә сине беркайчан да ташламам. Ләкин тормышымны миннән башка гына хәл итәргә юл куймам. Соңгы сүзем шул: мин Энҗене яратам һәм аңа өйләнәм! Аны ошатмыйсың икән, аерым яшәрбез. Сорау ябык!

Кәрим ишекне каты итеп ябып фатирдан чыгып китте. Халидә, күз яшьләренә буылып, табын янында ялгызы утырып калды...

Энҗе

Кызының борчулы йөзен күреп, Гөлсем сүзсез генә Энҗене кочагына алды.

– Борчылма, кызым, барысы да әйбәт булыр.

– Ул миңа дошманын сагалагандай карады, әни. Сөйләшергә дә теләмәде. – Энҗе таксида юл буе тыеп килгән күз яшьләренә ирек бирде. – Кәримгә дә бик авыр иде.

– Иң мөһиме – ул сине ярата, кызым. Тора-бара әнисе дә якын итә башлар. Беренче тапкыр күргән кешегә барысы да шулай сагаеп карый инде.

– Бөтен кеше дә минем кебек кулсыз түгел шул. Кәрим башка минем янга килмәс инде. Әнисен бик нык ярата ул. Мин дә аның әнисенә каршы баруын теләмим.

– И кызым, мәхәббәттә ике генә кешегә урын бар. Улын ярата икән, әнисе дә сезгә каршы булмас. Ашыгып нәтиҗә ясамыйк әле: вакыт күрсәтер.

– Нәрсә күрсәтер? Вакыт үтү белән генә миңа куллар үссә икән ул! – Энҗе иңбашы белән күз яшьләрен сөртеп бүлмәсенә кереп китте.

– И бала, тормыш авырлыкларына сынмаска Аллаһы Тәгалә сабырлык бирсен, – дип, белгән догаларын эченнән генә кабатлады Гөлсем.

Энҗе исә күңелендә җыелган кимсенүдән ярсып елады да елады.

«Ни өчен мин шундый булып тудым икән? – дип уйлады ул. – Ни гаебем бар? Миңа шулай гомерем буе кимсенеп яшәргә язган микәнни соң? Алай булгач, нигә яшәргә?»

Үз-үзенә кул салу турында бер генә түгел, әллә ничә тапкыр уйланды Энҗе. Сабый чагында
балалыгы белән ул үзенең башкалардан аерылып торуын аңламый иде. Башка балалар янында уйнады, алар кебек үк йөгерде, шатланды. Тәүге тапкыр балалар бакчасында Илнур исемле малай рәнҗетте аны.

Аяк чалып екты да: «Синең кулларыңны кем кисте?» – дип көлде. Өч яшьлек кызчык беренче тапкыр үзенең башкалардан ким булуын аңлады. Алар уйнаганда, моңаеп читтә утырды.

Мәктәптә укый башлагач хәлләр тагын да читенләште. Аның белән бер парта артында берәү дә утырырга теләми иде. Сәламәт балалар белән укыту өчен әнисе аны биш яшеннән аяк бармаклары белән язарга өйрәтте. Башка балалар исә аңардан кычкырып көлде. Укытучылары Энҗене иң арткы партага үзен генә утыртты, кем дә булса кыерсытса аңа әйтергә кушты. Тик Энҗе әләкләшә белми иде. Берәүне дә укытучыдан орыштыртырга теләмәде. Аңа бары тик аралашырга дуслар гына кирәк иде. Тик сыйныфларында андый кеше табылмады.

Әнисе аның өчен дус та, иптәш тә булды. Кызы белән кая да булса барырга тырышты ул. Хезмәт хакын тулысынча диярлек кызына тотты. Кимсенеп кенә үсмәсен. Курчак театры, цирк кебек тамашалар азга гына булса да онытылып торырга ярдәм итә иде.

Энҗегә ун яшь тулган көнне әнисе өйләрендә зур бәйрәм ясады. Кызның сыйныфташларын, күршедә яшәүче балаларны кунакка чакырды. Барысы да күңелле иде. Туган көн теләкләре теләгәндә Ләйлә исемле кыз: «Мин сиңа куллар үсүен, синең дә безнең кебек булуыңны телим», – диде. Ул моны көлеп түгел, чын күңеленнән әйтте. Тик сыйныфташ малайлары дәррәү Энҗедән көлә башладылар: «Кара әле, яртылаш үскән дә инде, күп калмаган», – дип шаркылдаштылар. Энҗе берни дип тә җавап бирмичә урамга атылды. Авыр, бик авыр, яшисе килми иде аның. Шунда башына бер уй килде. Янәшәдә генә ун катлы йорт бар. Кайвакыт күрше малайлары шуның түбәсенә менеп уйный.
Энҗе, тыны кабып, шунда йөгерде.

Җиргә карагач, башы әйләнеп китте. Түбәдән бер адым бушлыкка атлыйсың һәм... барысы да бетәчәк. Кимсетелүләр дә, күз яшьләре дә... Аякларын салындырып, түбә читенә килеп утырды һәм чытырдатып күзләрен йомды. «Бер, – дип санады ул, пышылдап. – Ике...»

Шулчак, урамда кычкырып, үзен эзләп йөгергән әнисен күреп алды. Биектән бик бәләкәй булып күренә иде әнисе. Энҗегә ул бик кызганыч булып китте. Әгәр Энҗе үлсә, әнисе япа-ялгызы калачак бит. Әнисе бит аның өчен ни генә эшләми. Ә Энҗе... ни дип җавап кайтарырга тели ул аңа. Аның үлемендә әнисе үзен гаепле санаячак бит. Юк... болай ярамый... Урыныннан торып, кирегә атлады. Кечкенә булуына карамастан, башкалардан аерылып торуы аны иртә уйланырга, олыларча фикер йөртергә өйрәтте.
Бу хәлләрдән соң сыйныфташлары белән аралашмаска тырышты. Үз эченә йомылды. Үсә барган саен, алар аның шундый булуына ияләшә бардылар. Көлкеле карашлар, төртмәле сүзләр сирәгәйде, соңыннан исә бөтенләй онытылды. Әнисе аңа гел әйтә иде: «Алар сине рәнҗетәбез дип уйламый, кызым. Кызык табар өчен генә үчеклиләр. Алар әле берни дә аңламый. Аңлый башлагач, үзләренә дә оят булачак. Менә күрерсең». Хак әйткән булып чыкты әнисе. Зуррак сыйныфларда укыганда Энҗене үчекләү түгел, киресенчә, аңа ничек тә булса ярдәм итәргә тырыша башлады яшьтәшләре.
 Икенче тапкыр якты тормыш белән хушлашу теләге аңа мәктәпне тәмамлыйсы елны килде. Энҗе инде үзенең үзенчәлекле кеше булуына (аңа әнисе нәкъ менә шулай йомшак итеп «үзенчәлекле» дип әйтә иде) күнеккән, урамда барганда үзенә төбәлгән кырын карашларга игътибар итмәскә өйрәнгән иде. Дуслары да инде күптән ияләшкәннәр, аның куллары булмавын вакыт-вакыт бөтенләй онытып җибәрәләр иде.

Дәвамы:http://https://syuyumbike.ru/news/proza/baxet-kocagynda