Шүрәле эзләре буйлап Кырлайга

Шундый урыннар була: еллар узса да, алар онытылмый, күңелдә мәңгегә саклана. Чөнки аларда безнең балачак, яшьлек, хыяллар, беренче адымнар һәм күңелгә якын кешеләрнең эзләре кала. 

Моннан 35 ел элек режиссёр Камил Бикмөхәммәтов өчен Кырлай шундый истәлекле урынга әверелә. ВГИКта белем алган яшь режиссёр диплом эше итеп Яңа Кырлайда Габдулла Тукайның "Шүрәле" әкияте буенча кыска метражлы фильм төшерә.  Сценарийның төп идеясы - Шүрәлене тозактан азат итү. Төп герое - Таһир. Ул рольдә улы Марат.

35 елдан соң...

Һәм 35 елдан соң аның герое кабат Кырлайга кайта. Бу юлы инде балаларын да үзе белән ала, Тукай яшәгән һәм иҗат иткән җирне аларга күрсәтергә тели. Фильм нибары ун минут чамасы дәвам итә. Әмма шул кыска вакыт эчендә ул тамашачыны Тукай әкиятенең серле дөньясына алып керә.

Картина Бабай белән кечкенә Таһирның сөйләшүеннән башлана. Бабай ролен татар театр сәнгатенең күренекле шәхесе, ТАССРның атказанган, ТАССР, РСФСР, СССРның халык артисты Шәүкәт Биктимеров башкара. Таһир ролендә исә режиссёрның улы — Марат Бикмөхәммәтов. Тукай әкиятеннән тәэсирләнгән малай Шүрәленең йортын эзли.

Аннан безгә таныш вакыйгалар җанлана. Былтыр, кичке уенга яшьләр җыелган вакыт булуга да карамастан, үзенең хезмәтен беренче урынга куеп, урманга утын кисәргә китә. Анда ул Шүрәлене очрата. Хәйләкәр егет урман рухының бармагын агач ярыгына кыстырып калдыра.

Былтыр ролен Ирек Әхмәтханов, Шүрәлене исә ТАССР, РСФСРның халык артисты Равил Шәрәфиев башкара. Ул вакытта инде танылган артист булган Р.Шәрәфиев Шүрәле образын үзенчәлекле итеп тудыра. Ә урман рухының газаплануы, Былтырның көлүе тамашачыны уйландыра. Чөнки Тукайның Шүрәлесе — гади генә әкият герое түгел. Ул — урманның, табигатьнең рухы. Аның яшәү урынына балта белән кергән кешегә каршы торучы образ. 

Таһир төшендә Шүрәленең газаплануын күрә һәм аңа ярдәм итәргә тели. Ә финалда малай Шүрәле белән яңадан очраша. Урман рухы исән калган була һәм Таһирга чикләвекләр бүләк итә.

Бу кечкенә генә күренештә дә зур мәгънә ята. Кеше белән табигать арасындагы мөнәсәбәт, яхшылык һәм миһербанлылык, балачакның саф хыяллары турында уйланырга урын кала.
Фильмның Яңа Кырлайда төшерелүе дә аңа аерым бер җылылык бирә. Ул чордагы авыл күренешләре, табигый мохит, кинотасмага төшерелгән кадрлар бүген инде үзе бер тарихи истәлек булып тора.

Картинада татар мәдәнияты һәм сәнгатенең танылган шәхесләре катнаша. Таһирның әнисе ролен танылган җырчы Татарстанның халык артисткасы Зәйнәб Фәрхетдинова башкара. Ә Таһирның әтисе ролендә — фильм режиссёры Камил Бикмөхәммәтов үзе.

Зур хәтергә әйләнгән

Шулай итеп, 35 ел элек Кырлайда төшерелгән кечкенә генә фильм зур бер хәтергә әйләнгән.

Бүген Марат Бикмөхәммәтов өчен Яңа Кырлайга әйләнеп кайту — гади сәяхәт кенә түгел.

«Мин шәхсән үзем Яңа Кырлайга кайтуны планлаштырмаган идем. Туганнарым чакыргач, бик рәхәтләнеп ризалаштым. Гаиләмне дә алырга булдым, Фильмны тагын бер кат карап чыктым, - диде ул. - Фильмда төшкән Сәгьди карт йортында булырга тырышачакмын, дип үземә максат куйдым. Музей җитәкчесе урынбасары Фердинанд  Кавиев бик теләп Сәгьди карт йортының ишекләрен ачты. Ишеген атлап керүгә истәлекләр дөньясына чумдым.  Көтмәгәндә шулай балачак истәлекләре дөньясына алып кайткан өчен якыннарыма зур рәхмәт. Кырлайга килгәндә, ул нык үзгәргән, матурланган, килгән кешеләргә күрсәтер урыннары күбәйгән. Бик ошатып, киләсе елга тагын кайтырга планлаштырып киттем.

Бу сүзләрдә үткән елларның кадерен аңлау да, үзең өчен кадерле булган дөньяны балаларына күрсәтә алган өчен шатлану да бар.

Кырлайга килгәндә, кеше бары тик Тукай музеен гына карап чыкмый. Ул үзенә бер чор белән очраша. Монда шагыйрьнең балачагы, аның күңелендә сакланган авыл мохите, туган як табигате бар.

Кем белә, бәлки, бүген Кырлайда йөргән балаларның берсе киләчәктә үзенең балачак хыялын тормышка ашырыр. Ә Тукайның Шүрәлесе аларга табигатьне яратырга, туган җирне кадерләргә, балачак хыялларын онытмаска искәртеп торыр.

«Онытма Кырлайны, улым... ". Фильмдагы бу сүзләр бүген аеруча тирән яңгырый. Чөнки Кырлайны онытмау — Тукайны онытмау гына түгел. Ул — балачагыңны, күңелдәге иң саф хатирәләрне онытмау.

Марат Бикмөхәммәтовны 35 елдан соң Шүрәле эзләре кабат Кырлайга алып кайтты. Ә бәлки, чынлыкта, ул эзләр беркайчан да өзелмәгәндер...